Trong những năm trở lại đây, ngành nông nghiệp tại các địa phương ven biển đã chịu tác động nặng nề do thiên tai địch hại gây ra. Mặt khác, việc sử dụng các giống lúa ngập mặn bản địa qua thời gian dài  đã làm năng suất lúa không còn như mong đợi nên nhiều người dân có mong muốn làm sao để trên cùng chân đất của mình có thể đa dạng hóa nguồn thu nhập, nghĩa là vừa đem lại hiệu quả kinh tế đồng thời cũng giảm được sức ép với môi trường tạo ra sự bền vững trong sản xuất nông nghiệp. Xuất phát từ thực tế đó, từ năm 2010, Trung tâm Nghiên cứu và tư vấn quản lý tài nguyên( CORENARM) đã phối hợp với phòng nông nghiệp huyện Hương Trà triển khai thí điểm mô hình xen canh lúa chịu mặn và các giống cá nước ngọt ở một số hộ ở thôn Thuận Hòa xã Hương Phong.

Đây là hoạt động nằm trong khuôn  khổ dự án “ Xây dựng mô hình cộng đồng thích ứng với biến đổi khí hậu thông qua bảo tồn, khai thác, sử dụng bền vững và tổng hợp tài nguyên thiên nhiên xã Hương Phong, huyện Hương trà, tỉnh Thừa THiên Huế”

Được sự ủng hộ của chính quyền và người dân địa phương, chuyên gia của dự án rất thuận lợi trong việc đưa ra tiêu chí và lựa chọn được các hộ tham gia mô hình. Trong hai năm triển khai mô hình đã có 7 hộ dân tham gia với quy mô diện tích là 2 ha. Mỗi năm, trên cùng đơn vị diện tích của hô dự án sẽ triển khai mô hình hai vụ và các đối tượng xen canh được lưa chọn là giống lúa ngập mặn địa phương (Xi23) và giống cá rô phi đơn tính dòng Gifit với kích cỡ 6-8cm tương ướng 70-80 con/kg. Ông Trần Hưng Hải- một thành viên nhóm chuyên gia dự án, cho biết đây là mô hình đòi hỏi đầu tư chi phí ban đầu khá lớn nên để đảm bảo sự thành công của mô hình và cơ sở cho việc nhân rộng sau này, số hộ tham gia được giữ nguyên sau hai năm. Ngoài ra ông Hải còn chia sẻ thêm, nhóm chuyên gia lựa chọn giống cá nuôi xen này là do đặc điểm thời gian nuôi ngắn và giống cá này có khả năng sống trong điều kiện nhiễm mặn và thích nghi với môi trường sống cao hơn nhiều so với một số giống khác như trắm, mè…

Mục tiêu lớn nhất mà dự án hướng đến khi triển khai mô hình là thích ứng với biến đổi khí hậu, tuy nhiên một ưu điểm của mô hình này là góp phần vào công tác giảm nhẹ BĐKH. Như đã biết theo nhiều báo cáo nghiên cứu, ngành nông nghiệp cũng là một trong những nguyên nhân gây nên hiện tượng BĐKH, việc sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu một cách quá mức làm tăng sức ép đối với môi trường và không khí . Mô hình này triển khai là một cách hữu hiệu để vừa có thể tăng thu nhập cho người dân và thông qua đó có thể giảm đi phần nào lượng hóa chất nông nghiệp mà họ sử dụng.

Qua trao đổi với hộ ông Nguyễn Chung- một hộ tham gia mô hình xen canh của dự án, những năm trước trên diện tích của mình ông chỉ độc canh cây lúa nên rủi ro rất lớn, thậm chí có những năm mất trắng. Nhưng từ khi tham gia dự án ông đã giảm bớt rủi ro của mình , ông có thể vừa thu lúa và cũng có thêm nguồn thu nhập từ cá đồng thời giảm được chi phí cho diện tích trồng lúa( ước tính năm 2011 ông đã thu được khoảng 4.500.000đ từ cá). Trước đây trên diện tích trồng lúa (0.2 ha), ông phải bỏ ra chi phí là 350.000  đồng cho công tác trừ cỏ và thuốc bảo vệ thực vật, tuy nhiên khi tham gia dự án năm 2009 đến nay, trên diện tích đó ông chỉ bỏ ra 100.000 đồng. Tuy chi phí tiết kiệm được không nhiều nhưng theo ông Chung, đó là tín hiệu tốt nếu các hộ đều có thể giảm việc dùng thuốc trừ sâu, BVTV. Tác động đến môi trường sẽ giảm đi rất nhiều trong khi hiệu quả kinh tế hộ sẽ tăng lên.

Từ những kết quả bước đầu của mô hình cho thấy đây là một  trong những hướng phát triển hiệu quả đối với các vùng đất trũng ven biển. Mô hình thành công sẽ góp phần giúp người nông dân cải thiên được đời sống và đẩy mạnh phát triển nông nghiệp- nông dân- nông thôn phù hợp với chủ trương tam nông của nhà nước ta đã đề ra.

Mỹ Thuyên - CORENARM