Ngoài ra, thông qua cuộc điều tra khảo sát trên, chúng tôi còn muốn tìm hiểu những phương thức mà người dân đã sử dụng để thích ứng với những thay đổi trong canh tác, sản xuất trong thời gian qua cũng như hiệu quả của các mô hình quản lý rừng cộng đồng ở 2 vùng nghiên cứu trên. Hoạt động này nằm trong khuôn khổ của dự án “Lâm nghiệp dựa vào cộng đồng và sinh kế trong bối cảnh thích ứng với biến đổi khí hậu” (gọi là APN) - là dự án liên kết giữa 3 nước Thái Lan, Nepal và Việt Nam được thực hiện từ năm 2010 đến 2012.

Phỏng vấn một chủ hộ ở Nam Đông - Ảnh: CORENARM

Lâm nghiệp dựa vào cộng đồng (CF) đã nhận được sự chú ý rộng rãi hơn trong khuôn khổ thay đổi khí hậu, đặc biệt liên quan đến giảm lượng phát thải từ phá rừng và suy thoái rừng (REDD) và sinh kế nông thôn trong khu vực châu Á -Thái Bình Dương. Những nghiên cứu gần đây chứng minh rằng các cộng đồng nông thôn phụ thuộc vào nông nghiệp và lâm nghiệp dễ bị tác động của biến đổi khí hậu. Vì vậy, việc tìm giải pháp cho các hoạt động thích ứng có thể giúp cộng đồng nông thôn ứng phó hữu hiệu với những mối đe dọa là rất cần thiết. Các nghiên cứu của dự án này cũng nhằm mục đích để điều tra làm thế nào biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng đến các cộng đồng phụ thuộc vào rừng tại một trong những khu vực dễ bị tổn thương ở 3 quốc gia trong phạm vi dự án và các biện pháp thích ứng thực tế và tiềm năng cho phép cộng đồng và mạng lưới duy trì các sinh kế của họ.

Qua kết quả thực địa và phỏng vấn, chúng tôi nhận thấy rằng người dân ở 2 địa phương đều nhận thức được sự thay đổi của thời tiết cũng như những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến cuộc sống của họ, đặc biệt là trong sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, họ vẫn chưa có được những giải pháp hữu hiệu để thích ứng với những thay đổi đó. Các hoạt động sản xuất của họ vẫn còn phó mặt cho thời tiết, khô hạn thiếu nước cho sản xuất vào mùa hè và dịch bệnh đối với cây trồng và vật nuôi là khó khăn chung đối với những địa phương này.

Một luống mía trong vườn nhà của một hộ dân tại địa bàn phỏng vấn - CORENARM

So với Lộc Tiến và Lộc Thủy (Phú Lộc), hoạt động sản xuất của người dân ở Hương Sơn - Nam Đông (100% dân số là người Katu) đa dạng hơn với các mô hình Nông lâm kết hợp – đây cũng là một trong những giải pháp thích nghi và đa dạng hóa cho sinh kế của địa phương. Tuy nhiên, mối lo ngại của hầu hết người dân ở đây là tình trạng mưa bão sắp đến, khả năng các diện tích rừng keo và cao su bị phá hủy là khó tránh khỏi – nguy cơ tái nghèo dễ xảy ra. Ngược lại với Hương Sơn, người dân 2 xã ở Phú Lộc hầu như không có diện tích đất rừng cho sản xuất. Nguyên nhân theo phần lớn người dân ở đây là do diện tích rừng được giao tập trung vào một số người là Kiểm lâm hoặc cán bộ địa phương.

Hoạt động này đã giúp chúng tôi có được cái nhìn tổng thể về những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sản xuất và sinh kế của người dân các vùng miền núi và các giải pháp mà họ đã thực hiện để thích ứng với tình trạng này. Từ đó, mở ra các ý tưởng cho các giải pháp, đề xuất trong sản xuất, phát triển sinh kế của người dân miền núi để thích ứng với BĐKH.

CORENARM-Bích Ngọc