Hệ sinh thái rừng ngập mặn được biết đến là nơi cung cấp một lượng lớn hàng hoá và dịch vụ cho con người, là nơi lưu giữ những nguồn gen cho tương lai, nơi cung cấp thức ăn và chỗ sinh sản cho rất nhiều loài động vật có giá trị sinh thái và môi trường cao (Macnae, 1974). Đồng thời, rừng ngập mặn cũng là trạm dừng chân và là nơi cư trú của rất nhiều loài chim nước di cư. Rừng ngập mặn bảo vệ các nguồn nước ngọt chống lại sự nhiễm mặn, bảo vệ đất đai khỏi sự xói mòn bởi sóng và gió (Semesi, 1998) và góp phần ổn định bờ biển. Rừng ngập mặn có thể được coi là tấm barie tự nhiên bảo vệ cho tài sản và cuộc sống của các cộng đồng dân cư ven biển trước bão gió và lốc xoáy.  Các nghiên cứu khoa học cho thấy rừng ngập mặn có khả năng làm giảm năng lượng sóng từ 50 – 70% tuỳ thuộc vào chiều rộng của đai rừng và nhờ đó mà nó có tác dụng to lớn trong việc phòng hộ ven biển.

Hương Phong là một xã nhỏ nằm dọc theo vùng bờ biển Thừa Thiên Huế, với tổng diện tích tự nhiên 1.569 ha và khoảng 12.000 dân sinh sống trong xã, với tỷ lệ hộ nghèo 21,6% và thu nhập bình quân đầu người năm 2008 chỉ đạt 5.000.000 đồng/người/năm.  Hai phần ba ranh giới của xã được bao quanh bởi sông Hương và phá Tam Giang nên tác động của thiên tai lên cuộc sống và hoạt động canh tác nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản là rất lớn và rất rõ ràng. Đời sống người dân địa phương chủ yếu dựa vào hoạt động sản xuất nông nghiệp (90%) và khai thác nuôi trồng thủy sản (10%), đây đều là những hoạt động phụ thuộc nhiều vào điều kiện khí hậu.

Với mục tiêu bảo tồn, phát triển rừng ngập mặn tại địa phương nhằm hạn chế tác động của thiên tai và phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững, trong khuôn khổ dự án “Xây dựng mô hình cộng đồng thích ứng với biến đổi khí hậu thông qua bảo tồn, khai thác, sử dụng bền vững và tổng hợp tài nguyên thiên nhiên” với sự tài trợ của Quỹ môi trường toàn cầu (UNDP- GEF/SGP), Trung tâm Nghiên cứu và Tư vấn quản lý tài nguyên (CORENARM) đã thử nghiệm xây dựng mô hình trồng rừng ngập mặn không tập trung (trồng các loài cây ngập mặn dọc đường đi, ranh giới của các hộ gia đình nuôi trồng thủy sản, xây dựng mô hình nuôi trồng thủy sản bền vững dựa trên cơ sở rừng ngập mặn tập trung và phi tập trung).

Thí điểm bắt đầu từ việc lựa chọn địa điểm thích hợp để xây dựng vườn ươm và lựa chọn các giống cây ngập mặn phù hợp. Đồng thời để giúp người nuôi trồng thủy sản ở xã Hương Phong có thêm nhận thức về vai trò tích cực của cây và rừng ngập mặn, CORENARM cũng đã tổ chức tập huấn về gieo ươm cây ngập mặn cho gần 25 hộ dân ở thôn Thuận Hòa, xã Hương Phong.

Kết quả vào đầu năm 2011, một vườn ươm giống cây ngập mặn đã được xây dựng và chăm sóc bởi chính cộng đồng tại địa phương với sự hướng dẫn, chỉ đạo kỹ thuật từ các chuyên gia của dự án, bao gồm hơn 5000 cây từ các loài Sú (Aegiceras corniculatum), Vẹt (Bruguiera gymnorrhiza), Bần Chua (Sonneratia caseolaris) và Trang (Kandelia candel).

Sau một quá trình lựa chọn, khảo sát các khu vực ao nuôi thủy sản của các hộ dân trong địa bàn dự án và tập huấn cho người dân cách trồng và bảo vệ các loài cây ngập mặn, ngày 22/02/2012, Trung tâm CORENARM đã phối hợp với Chi hội nghề thôn Thuận Hòa tiến hành giao cây cho hơn 20 hộ dân ở thôn Thuận Hòa, xã Hương Phong và vận chuyển cây để trồng tại các ao nuôi trồng thủy sản của mỗi hộ ở khu vực Cồn Tè.
 

Thêm vào đó, nhằm đa dạng hóa các loại cây ngặp mặn trong khu vực cũng như nhằm mang lại lợi ích về sinh thái, cảnh quan và kinh tế cho các hộ dân giáp với cửa biển, đầm phá, dự án cũng đã trồng thử nghiệm thêm gần 5000 cây Dừa nước (Nypa fruticans) được vận chuyển từ Hội An tại khu vực nói trên. 

Theo đánh giá của ông Ngô Thế - Phó chủ tịch xã Hương Phong, từ những kiến thức và thông tin ghi nhận được sau các khóa tập huấn của dự án cũng như những minh chứng tổn thất trong thực tế bởi thiên tai gây ra, cộng đồng địa phương đã ý thức rõ hơn về vai trò của rừng ngập mặn đối với đời sống và sinh kế con người. Do đó mà người dân rất tích cực tham gia và ủng hộ việc trồng các loài cây ngập mặn ở tại địa bàn dự án. 

Tuy nhiên, một vấn đề mà cộng đồng và lãnh đạo địa phương trăn trở và gặp nhiều khó khăn trong thực tế là làm thế nào để bảo vệ tốt các cây sau khi được trồng. Bởi thực tế khó khăn ở địa phương là vấn đề chăn thả dê tự do ở khu vực các ao nuôi thủy sản của các hộ dân. Vấn đề này đang được dự án, chính quyền và người dân địa phương cùng nhau thảo luận để đưa ra các biện pháp giải quyết một cách triệt để vấn đề trên nhằm mang lại hiệu quả tối ưu nhất cho tất cả các bên liên quan.

Tin và ảnh: Tịnh Chi - Mỹ Thuyên (CORENARM)