Tuy nhiên một vấn đề đặt ra là chất lượng của các giống bản địa  hiện nay đang bị suy thoái một cách trầm trọng và kết quả năng suất thấp và hiệu quả kinh tế không cao nên hầu hết bà con không còn mặn mà với những loại giống này.

Trong khuôn khổ hoạt động dự án “ Xây dựng mô hình cộng đồng thích ứng với Biến đổi khí hậu thông qua bảo tồn, khai thác, sử dụng bền vững và tổng hợp tài nguyên thiên nhiên xã Hương Phong, huyện Hương Trà”,  từ năm 2009 Trung tâm Nghiên cứu và Tư vấn quản lý tài nguyên( CORENARM) đã phối hợp với Phòng nông nghiệp huyện Hương Trà xây dựng mô hình thí điểm phục tráng giống lúa Chiên trên địa bàn thôn Thuận Hòa. Mô hình đã lựa chọn đươc 13 hộ nông dân tham gia trên quy mô 4 ha, qua hai năm triển khai và thực hiện  mô hình đã bước đầu có những kết quả đáng khích lệ.

Lúa Chiên đang nở rộ - Ảnh: CORENARM

Theo đánh giá của ông Đoàn Phước Lễ- Trạm trưởng trạm bảo vệ thực vât huyện Hương Trà, chuyên gia mô hình sau hai năm thực hiện năng suất của các giống lúa Chiên bản địa đã ổn định và tăng hơn so với trước đây. Cụ thể, vụ Đông xuân năm 2011năng suất bình quân của giống Chiên đen là 35,42 tạ/ha và vụ hè thu Chiên trắng năm 2011có năng suất bình quân là 34,48 tạ/ha. Đối với vụ Đông Xuân 2011, tổng sản lượng của mô hình đạt 14,2 tấn, số lượng giống đạt chất lượng cao để lại để gieo cấy vụ cho phụ tráng năm thứ 3 khoảng 835 Kg. Tổng thu nhập từ mô hình đạt 156 triệu đồng/ 4 ha với giá lúa là 11.000 đồng/ kg, lợi nhuận ròng sau chi phí đạt 64.5 triệu đồng, tương đương 16.1 triệu đồng/ năm. Tương tự, đối với vụ Hè Thu 2011, diện tích phục tráng là 4 ha, tổng sản lượng đạt 13.8 tấn/ 4ha, số lượng hạt giống đạt chất lượng để lại phục tráng vụ sau là 800 kg, tổng thu nhập đạt 158.6 triệu đồng/ 4 ha và lợi nhuận ròng sau chi phí đạt 67 triệu đồng, tương đương lợi nhuận 16,7 triệu đông/ ha. Mặt dù lợi nhuận ròng trên 1 ha không cao so với trồng cây nông nghiệp hay nuôi thủy sản nhưng mô hình này có ý nghĩa phục hồi và bảo tồn được các giống lúa bản địa vừa có thu nhập cho các hộ dân. Theo thông tin được chia sẻ từ phía Ông Lê Văn Anh- Trưởng phòng nông nghiệp huyện Hương trà, Phòng Nông nghiệp huyện sẽ sử dụng nguồn vốn của nhà nước để tiếp tục duy trì mô hình trong hai năm tới sau khi dự án kết thúc để hoàn thành việc phục táng các giống lúa này. Điều này giúp kết quả của mô hình sẽ bền vững và có hiệu quả hơn.

Tập huấn kỹ thuật phục tráng cho người dân địa phương - Ảnh: CORENARM

Theo Ông Nguyễn Ngọc Chưỡng-thành viên tham gia mô hình của dự án cho biết thêm, khu ruộng của gia đình ông nằm trong khu vực trũng và có nguy cơ nhiễm mặn sẽ tăng lên trong thời gian tới. Do đó,  việc phục hồi lại giống lúa Chiên của địa phương là viêc làm hết sức có ý nghĩa đối với nông dân địa phương cũng như gia đình ông trong việc đảm bảo nguồn thu nhập ổn định cho gia đình và tránh thiếu lương thực. Ngoài ra ông còn cho biết thêm, với quy mô 2500 m2 tham gia mô hình của dự án trong năm 2011, vụ hè thu vừa qua gia đình ông đã có thu  nhập là  9,786,500 đồng. Sau khi trừ đi các chi phí như phân, vôi, công làm cỏ  và một số chi phí khác thì gia đình ông đã thu lãi được 4,076,500 đồng. Ngoài ra để đáp ứng cho công tác nguồn giống bản địa và được sự hướng dẫn kỹ thuật từ chuyện gia thực hiện mô hình gia đình ông còn giữ lại 42 kg giống để tiếp tục thực hiện trong vụ sau.

Những kết quả bước đầu của mô hình đã tạo ra cơ hội để cộng đồng tham gia vào công tác bảo tồn, phát triển và tiến tới khai thác một cách hiệu quả nguồn giống bản địa. Đây là một trong những hoạt động trong sản suất nông nghiệp nhằm bảo tồn và phát triển các tài nguyên nông nghiệp nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu đang diễn ra ở Việt Nam và trên thế giới. Các bài học kinh nghiệm và các giải pháp của các mô hình từ dự án sẽ được tư liệu hóa và chia sẻ ở Việt Nam và thế giới thông qua chương trình Thiwchs ứng với biến đổi với khí hậu dựa vào cộng đồng do Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP) và Chương trình Môi trường liên hợp quốc (UNEP) quản lý và thực hiện tại Việt Nam và trên thế giới thông qua Sáng kiến môi trường toàn cầu (GEF).

Tin và ảnh: Lê Thị Mỹ Thuyên – CORENARM